Năm 2026, lần đầu tiên cả nước đón Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11) như một ngày nghỉ được pháp luật ghi nhận. Với khu vực kinh tế tập thể, dịp này đặt ra một câu hỏi rất thiết thực: văn hóa doanh nghiệp, văn hóa hợp tác xã cần được hiểu và xây dựng thế nào để trở thành nguồn lực phát triển, góp phần xây dựng xã hội văn hóa trên địa bàn thành phố Đồng Nai.
Văn hóa được đặt vào vị trí trụ cột của phát triển
Ngày 07/01/2026, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam. Quan điểm chỉ đạo đầu tiên của Nghị quyết xác định phát triển văn hóa, con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh, động lực, trụ cột và “hệ điều tiết” cho phát triển nhanh, bền vững; các giá trị văn hóa phải thấm sâu vào toàn bộ đời sống xã hội, trong đó có kinh tế. Nghị quyết cũng nêu rõ doanh nhân là một trong những lực lượng giữ vai trò quan trọng, đồng thời đặt nhiệm vụ xây dựng đội ngũ doanh nhân có chuẩn mực đạo đức và văn hóa kinh doanh mang đậm bản sắc dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa kinh doanh quốc tế.
Cùng với hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa và hệ giá trị gia đình, Nghị quyết số 80-NQ/TW xác lập chuẩn mực con người Việt Nam gồm: yêu nước, đoàn kết, tự cường, nghĩa tình, trung thực, trách nhiệm, kỷ cương, sáng tạo. Đặt cạnh đời sống hợp tác xã, có thể thấy hầu hết các chuẩn mực này đã hiện diện trong cách một tập thể thành viên cùng góp vốn, cùng làm và cùng chịu trách nhiệm với nhau.
Chủ trương chọn ngày 24/11, dấu mốc khai mạc Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất năm 1946, làm Ngày Văn hóa Việt Nam đã được Quốc hội thể chế hóa tại Nghị quyết số 28/2026/QH16 ngày 24/4/2026 về phát triển văn hóa Việt Nam, có hiệu lực từ ngày 01/7/2026. Theo đó, người lao động được nghỉ làm việc và hưởng nguyên lương vào ngày này.
Tại địa phương, Kế hoạch hành động thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW của thành phố Đồng Nai xác định phát huy giá trị đặc trưng của con người Đồng Nai với các phẩm chất thân thiện, nghĩa tình, văn minh, năng động. Kế hoạch đặt chỉ tiêu hằng năm có trên 80% doanh nghiệp đạt chuẩn văn hóa và 98% cơ quan, đơn vị đạt chuẩn văn hóa. Đây là căn cứ để khu vực hợp tác xã chủ động tham gia, bởi hợp tác xã cũng là một loại hình tổ chức kinh tế hoạt động trong môi trường doanh nghiệp.
Hợp tác xã: loại hình kinh tế mang sẵn hệ giá trị văn hóa
Nếu văn hóa doanh nghiệp thường được hình thành dần qua quá trình phát triển của từng đơn vị, thì hợp tác xã ngay từ khi ra đời đã gắn với một hệ giá trị được phong trào hợp tác xã thế giới thống nhất. Tuyên bố về Bản sắc hợp tác xã do Liên minh Hợp tác xã Quốc tế (ICA) thông qua năm 1995 nêu: hợp tác xã dựa trên các giá trị tự giúp, tự chịu trách nhiệm, dân chủ, bình đẳng, công bằng và đoàn kết; thành viên hợp tác xã đề cao các giá trị đạo đức là trung thực, cởi mở, trách nhiệm xã hội và quan tâm đến người khác.
Những giá trị đó được cụ thể hóa thành nguyên tắc vận hành. Ở hợp tác xã cơ sở, mỗi thành viên có một phiếu biểu quyết ngang nhau, không phụ thuộc số vốn góp. Phần thặng dư được phân bổ cho thành viên chủ yếu theo mức độ sử dụng sản phẩm, dịch vụ của hợp tác xã. Giáo dục, đào tạo, thông tin cho thành viên và quan tâm đến cộng đồng là những nguyên tắc bắt buộc. Nói cách khác, thước đo thành công của một hợp tác xã gồm cả lợi nhuận lẫn mức độ gắn bó, tin cậy của thành viên và sự phát triển của cộng đồng nơi hợp tác xã hoạt động.
Luật Hợp tác xã năm 2023 (số 17/2023/QH15, có hiệu lực từ ngày 01/7/2024) tiếp tục khẳng định các nguyên tắc này tại Điều 8, trong đó có giáo dục, đào tạo, bồi dưỡng thành viên và chăm lo phát triển bền vững cộng đồng. Khoản 6 Điều 9 của Luật ghi nhận quyền của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã được cung cấp dịch vụ, tổ chức hoạt động kinh tế, xã hội, văn hóa vì mục tiêu chăm lo đời sống của thành viên, cộng đồng và phát triển bền vững. Như vậy, xây dựng văn hóa đã nằm trong chính chức năng của hợp tác xã theo luật định.
Nhìn từ thực tiễn kinh tế tập thể Đồng Nai
Theo số liệu của Liên minh Hợp tác xã thành phố Đồng Nai, đến ngày 30/6/2026 toàn thành phố có 677 hợp tác xã đang hoạt động, gồm 411 hợp tác xã nông nghiệp, 234 hợp tác xã phi nông nghiệp và 32 quỹ tín dụng nhân dân, với khoảng 56.700 thành viên và 16.433 lao động. Mỗi hợp tác xã là một cộng đồng nhỏ; nếu mỗi cộng đồng ấy được vận hành bằng sự minh bạch, dân chủ và tương trợ, khu vực kinh tế tập thể sẽ là một kênh lan tỏa lối sống văn hóa đến hàng chục nghìn hộ gia đình.
Nhiều hợp tác xã đã đi theo hướng này. Đến ngày 30/4/2026, thành phố có 194 hợp tác xã, tổ hợp tác tham gia liên kết chuỗi giá trị; 68 hợp tác xã, tổ hợp tác có 79 sản phẩm đạt chứng nhận OCOP 3 - 4 sao. Đằng sau mỗi sản phẩm đạt chuẩn là kỷ luật sản xuất, sự giữ chữ tín với khách hàng và đối tác, những biểu hiện cụ thể của văn hóa kinh doanh. Ngành văn hóa thành phố cũng đang khuyến khích phát triển sản phẩm OCOP từ rượu cần, thổ cẩm của đồng bào dân tộc, gắn bảo tồn bản sắc với sinh kế.
Bên cạnh đó vẫn còn những điểm nghẽn cần nhìn thẳng. Thành phố hiện có 245 hợp tác xã ngưng hoạt động, chờ giải thể. Trong 2.815 cán bộ quản lý hợp tác xã, mới có 30,6% có trình độ cao đẳng, đại học trở lên. Nhiệm kỳ 2020 - 2025, chỉ tiêu phát triển thành viên của Liên minh là chỉ tiêu duy nhất chưa đạt, mới đạt 63,8% so với mục tiêu 80%. Ở nhiều nơi, khi sinh hoạt đại hội thành viên mang tính hình thức, thông tin tài chính chưa được công khai đầy đủ, niềm tin của thành viên giảm dần và hợp tác xã mất đi chính nền tảng gắn kết của mình. Vì vậy, xây dựng văn hóa hợp tác xã cũng là một giải pháp củng cố tổ chức, nâng cao hiệu quả hoạt động.
Xây dựng văn hóa hợp tác xã từ những việc làm cụ thể
Tinh thần “thực chất - đo đếm được - kiểm soát được - đánh giá được” trong Nghị quyết số 05-NQ/TU ngày 01/5/2026 của Ban Chấp hành Đảng bộ thành phố có thể áp dụng trực tiếp vào việc xây dựng văn hóa ở từng hợp tác xã. Văn hóa hợp tác xã cần được thể hiện qua những việc thành viên nhìn thấy và kiểm chứng được.
Trước hết là minh bạch với thành viên. Luật Hợp tác xã năm 2023 dành riêng Điều 14 quy định việc công bố thông tin cho thành viên. Hợp tác xã cần thực hiện nghiêm việc công khai kế hoạch, kết quả kinh doanh, phân phối thu nhập; tổ chức đại hội thành viên đúng thời hạn, để thành viên được thảo luận và biểu quyết thực chất. Dân chủ trong hợp tác xã bắt đầu từ việc thành viên được biết, được bàn và được quyết.
Thứ hai là vai trò nêu gương của người đứng đầu. Giám đốc, Chủ tịch Hội đồng quản trị hợp tác xã là người định hình nếp làm việc của tập thể. Chương trình hành động số 02/CTr-BCH ngày 10/7/2026 của Ban Chấp hành Liên minh Hợp tác xã thành phố khóa I đã đề ra Bộ tiêu chuẩn “Niềm tin” và mô hình kèm cặp giữa giám đốc hợp tác xã giàu kinh nghiệm với cán bộ quản lý trẻ. Đây là kênh phù hợp để truyền lại cho thế hệ kế cận cả kỹ năng quản trị lẫn đạo đức kinh doanh.
Thứ ba là đào tạo gắn với giá trị. Phát triển nguồn nhân lực là một trong ba nhiệm vụ đột phá của Liên minh nhiệm kỳ 2026 - 2030, với chỉ tiêu 80% cán bộ quản lý hợp tác xã được đào tạo, bồi dưỡng. Nội dung bồi dưỡng cần có thêm các chuyên đề về bản chất, nguyên tắc hợp tác xã, văn hóa kinh doanh và trách nhiệm xã hội, bên cạnh kiến thức tài chính, thị trường và chuyển đổi số.
Thứ tư là đưa văn hóa vào sản phẩm và không gian số. Nghị quyết số 80-NQ/TW định hướng xây dựng thương hiệu, hàng hóa Việt Nam mang giá trị văn hóa như bền, đẹp, xanh, nhân văn. Với hợp tác xã, đó là chất lượng ổn định, thông tin truy xuất nguồn gốc trung thực, bao bì và câu chuyện sản phẩm gắn với vùng đất Đồng Nai; trên môi trường số, đó là ứng xử đúng mực với khách hàng và không chạy theo quảng cáo sai sự thật.
Thứ năm là gắn hợp tác xã với đời sống văn hóa cộng đồng. Nhân Ngày Văn hóa Việt Nam, các hợp tác xã cần bảo đảm quyền nghỉ hưởng nguyên lương của người lao động theo quy định; có thể tổ chức các hoạt động văn hóa, thể thao, gặp mặt thành viên phù hợp điều kiện, theo hướng dẫn của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch là không thương mại hóa, không gây áp lực huy động đóng góp. Về lâu dài, việc hợp tác xã tham gia xây dựng khu dân cư văn hóa, hỗ trợ thành viên khó khăn, giữ gìn môi trường là cách thực hành nguyên tắc quan tâm đến cộng đồng.
Đối với hệ thống Liên minh, Chương trình số 04/CTr-UBND ngày 20/8/2026 của UBND thành phố đã giao Liên minh Hợp tác xã thành phố chủ trì Đề án tuyên truyền nâng cao nhận thức về kinh tế tập thể giai đoạn 2026 - 2030. Lồng ghép nội dung văn hóa hợp tác xã vào Đề án, cùng với việc phát hiện, giới thiệu những hợp tác xã giữ được chữ tín, dân chủ và nghĩa tình, sẽ góp phần thay đổi cách nhìn của xã hội về mô hình hợp tác xã kiểu mới.
Thay lời kết
Văn hóa hợp tác xã không tự hình thành từ khẩu hiệu. Văn hóa ấy được bồi đắp qua từng kỳ đại hội thành viên công khai, từng hợp đồng được giữ đúng cam kết, từng sản phẩm đến tay người tiêu dùng đúng như lời giới thiệu. Khi mỗi hợp tác xã trở thành một tập thể minh bạch, gắn kết và có trách nhiệm với cộng đồng, khu vực kinh tế tập thể sẽ đóng góp thiết thực vào mục tiêu xây dựng văn hóa, con người Đồng Nai phát triển toàn diện như tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW đã đề ra.
TS. Vy Vũ Hồng Thảo
Phó Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã thành phố Đồng Nai