ĐIỀU KIỆN VÀ QUY TRÌNH THỰC HIỆN "CHO VAY NỘI BỘ" TRONG HỢP TÁC XÃ THEO QUY ĐỊNH MỚI

Luật Hợp tác xã 2023 chính thức thay thế cụm từ "Tín dụng nội bộ" bằng "Cho vay nội bộ", đồng thời siết chặt các điều kiện về nguồn vốn, hạn mức và tỷ lệ nợ xấu nhằm bảo đảm an toàn tài chính cho các HTX/LHHTX. Để triển khai hoạt động này đúng luật, tránh rủi ro pháp lý, các Ban Giám đốc và Hội đồng Quản trị cần nắm vững và thực hiện chuẩn chỉ các quy định dưới đây.

1. Bản chất của Cho vay nội bộ

Cho vay nội bộ không phải là hoạt động ngân hàng. Đây là việc HTX/LHHTX hỗ trợ vốn cho thành viên chính thức vay trong thời hạn không quá 12 tháng để phục vụ sản xuất, kinh doanh và đời sống. Nguyên tắc cốt lõi là: Tự nguyện, tự chịu trách nhiệm, không vì mục tiêu lợi nhuận, bảo toàn vốn, có hoàn trả và bù đắp đủ chi phí.

2. Các điều kiện tiên quyết để được phép Cho vay nội bộ

HTX/LHHTX tuyệt đối không được tự ý cho vay nếu chưa đáp ứng đủ 04 điều kiện cốt lõi sau (Căn cứ Khoản 2 Điều 83 Luật HTX 2023 và Khoản 1 Điều 19 Nghị định 113/2024/NĐ-CP):

- Thứ nhất, về mô hình tổ chức: HTX phải hoạt động theo mô hình Tổ chức quản trị đầy đủ và Ban kiểm soát phải có tối thiểu từ 03 thành viên trở lên.

- Thứ hai, về nguồn vốn (Rất quan trọng): Chỉ được lấy từ thu nhập còn lại (sau khi đã nộp thuế, trích lập các quỹ...), vốn điều lệ và vốn chủ sở hữu khác. Tuyệt đối không được sử dụng nguồn vốn huy động (đi vay) của thành viên hoặc bên ngoài để cho vay lại. Tổng quỹ tiền dùng để cho vay tối đa chỉ bằng 30% số vốn chủ sở hữu ghi trên báo cáo tài chính năm liền kề trước đó đã nộp cơ quan thuế.

- Thứ ba, về sổ sách: Phải mở sổ sách ghi chép, theo dõi và hạch toán độc lập hoạt động này.

- Thứ tư, về cơ sở pháp lý nội bộ: Hoạt động cho vay phải được Đại hội thành viên thông qua và ghi rõ trong Điều lệ HTX. Trong Điều lệ phải có các nội dung: Cách thức quản lý, kiểm tra; biện pháp xử lý rủi ro; biện pháp đền bù thiệt hại nếu cá nhân làm thất thoát vốn. (Lưu ý đối với sự thay đổi của Nghị định 125/2025/NĐ-CP: Nếu HTX cần sửa đổi Điều lệ để bổ sung hoạt động cho vay nội bộ, hồ sơ đăng ký thay đổi nội dung đăng ký HTX hiện nay nộp tại Cơ quan đăng ký kinh doanh Cấp xã, không còn nộp ở Cấp huyện như trước đây).

3. Hạn mức, Thời hạn và Lãi suất áp dụng

Để thực hiện ngay, cán bộ tín dụng/kế toán HTX áp dụng các giới hạn sau (Căn cứ Điều 19 Nghị định 113/2024/NĐ-CP):

- Mức cho vay tối đa 01 thành viên: Do Đại hội thành viên quyết định nhưng không được vượt quá 5% tổng số vốn mà HTX đang dùng cho hoạt động cho vay nội bộ.

- Thời hạn vay: Tối đa không quá 12 tháng (Hội đồng quản trị xem xét từng hồ sơ).

- Lãi suất trong hạn: Đại hội thành viên quyết định khung lãi suất, nhưng tối đa không quá 20%/năm. Mức lãi suất cụ thể do Hội đồng quản trị quyết định và bắt buộc phải niêm yết công khai tại trụ sở HTX.

- Lãi suất quá hạn: Tối đa bằng 150% lãi suất cho vay trong hạn (phải ghi rõ trong hợp đồng).

4. Quy trình Giải ngân, Thu nợ và Gia hạn nợ

- Kỳ hạn trả nợ: Các bên tự thỏa thuận trả gốc/lãi theo tháng, quý, mùa vụ hoặc trả 1 lần khi đến hạn.

- Tài sản bảo đảm: Việc vay có cần tài sản thế chấp hay không do Đại hội thành viên quyết định. Nếu có, biện pháp xử lý tài sản phải ghi rõ vào Hợp đồng cho vay.

- Gia hạn nợ: Nếu thành viên khó khăn, phải gửi Giấy đề nghị gia hạn trước hạn trả nợ ít nhất 07 ngày. Hội đồng quản trị được phép gia hạn tối đa không quá 12 tháng.

- Chuyển nợ quá hạn: Nếu không được gia hạn mà không trả được nợ, số dư sẽ bị chuyển sang nợ quá hạn, áp dụng lãi suất 150% và HTX được quyền xử lý tài sản bảo đảm.

5. Xử lý rủi ro và các trường hợp bắt buộc tạm ngừng cho vay

HTX phải lập tức ngừng ngay hoạt động cho vay nội bộ nếu rơi vào các trường hợp sau (Căn cứ Khoản 11 Điều 19 Nghị định 113/2024/NĐ-CP):

- Nợ xấu chạm ngưỡng 5%: Khi nợ quá hạn vượt quá 5% tổng dư nợ cho vay, HTX phải ngừng cho vay mới để thu hồi nợ. Chỉ được cho vay lại khi tỷ lệ nợ quá hạn giảm xuống dưới 5%.

- Vi phạm điều kiện hoạt động: Khi HTX không còn đáp ứng đủ 4 điều kiện ở Mục 2 (ví dụ: Ban kiểm soát nghỉ việc chỉ còn 2 người, hoặc nguồn vốn chủ sở hữu sụt giảm...). (Lưu ý: Khi HTX bị buộc tạm ngừng, các hợp đồng cũ đã ký vẫn tiếp tục thực hiện quyền/nghĩa vụ nhưng tuyệt đối không được gia hạn hợp đồng).

- Về xử lý rủi ro: Nếu khoản vay bị thất thoát, HTX phải yêu cầu cá nhân, tập thể hoặc bảo hiểm bồi thường. Phần thiệt hại còn lại sau khi bồi thường được ghi nhận vào chi phí trong kỳ, đồng thời ghi giảm giá trị khoản cho vay. Cuối năm, Hội đồng quản trị phải trình Đại hội thành viên phương án xử lý nợ không có khả năng thu hồi.

6. Hướng dẫn Chế độ Kế toán chuyển tiếp (Rất quan trọng cho Kế toán HTX)

Theo quy định tại Thông tư 71/2024/TT-BTC (áp dụng cho năm tài chính từ 01/01/2025), kế toán HTX cần lưu ý chuyển đổi sổ sách như sau:

- Bỏ cụm từ "Tín dụng nội bộ": Chuyển số dư từ Tài khoản (TK) 132 (Phải thu của hoạt động tín dụng nội bộ) sang TK 132 mới (Phải thu của hoạt động cho vay nội bộ).

- Không dùng TK 332 (Phải trả tín dụng nội bộ): Không được huy động tiền gửi của thành viên để trả lãi nữa. Ngoại trừ các hợp đồng tín dụng nội bộ cũ ký trước ngày 01/9/2023 thì vẫn theo dõi trên TK 332 và chi phí lãi trả cho thành viên theo dõi ở TK 6123 cho đến khi hết hạn hợp đồng.

- Bỏ Quỹ dự phòng rủi ro tín dụng (TK 359): HTX đang còn số dư ở TK 359 phải chuyển sang theo dõi chi tiết tại TK 338 (Phải trả khác) và trình bày trên Thuyết minh Báo cáo tài chính. Có thể dùng số dư quỹ này để xử lý thất thoát nợ từ hợp đồng cũ trước 01/9/2023 hoặc xử lý theo Nghị quyết Đại hội thành viên.

LỜI KHUYÊN DÀNH CHO CÁC HTX: Để tránh bị phạt hoặc đình chỉ hoạt động, các HTX hiện nay cần rà soát lại ngay nguồn vốn của mình. Nếu đang dùng tiền huy động để cho vay, phải dừng lại ngay. Hãy triệu tập Đại hội thành viên để sửa đổi Điều lệ, cập nhật quy chế Cho vay nội bộ mới và thực hiện nộp hồ sơ cập nhật Điều lệ tại Cơ quan đăng ký kinh doanh cấp xã để hoạt động hoàn toàn hợp pháp, minh bạch.

Nguyễn Đại