Trong bối cảnh hội nhập kinh tế sâu rộng và sự cạnh tranh ngày càng khốc liệt trên thị trường, khu vực kinh tế hợp tác, đặc biệt là các hợp tác xã (HTX), đang đứng trước nhiều cơ hội song hành cùng thách thức. Sản phẩm của HTX, nhất là trong lĩnh vực nông nghiệp, thủ công mỹ nghệ và dịch vụ cộng đồng, thường có chất lượng tốt, gắn với yếu tố bản địa và giá trị nhân văn. Tuy nhiên, điểm nghẽn lớn nhất lại nằm ở khâu xúc tiến thương mại và phát triển thị trường. Không ít HTX vẫn loay hoay tìm đầu ra ổn định, phụ thuộc vào thương lái hoặc thị trường ngắn hạn, thiếu chiến lược dài hơi.
Vì vậy, việc xây dựng các giải pháp xúc tiến thương mại bài bản, đồng bộ và phù hợp với bối cảnh chuyển đổi số hiện nay là yêu cầu cấp thiết để HTX phát triển bền vững.
Các hợp tác xã Liên minh HTX tỉnh Đồng Nai tham gia xúc tiến thương mại ở TP.HCM
Nhận diện rõ lợi thế cạnh tranh – nền tảng của xúc tiến thương mại
Xúc tiến thương mại chỉ thực sự hiệu quả khi HTX hiểu rõ mình đang bán điều gì và cho ai. Thực tế cho thấy nhiều HTX tham gia hội chợ, triển lãm nhưng chưa xác định rõ phân khúc khách hàng mục tiêu, chưa làm nổi bật được giá trị khác biệt của sản phẩm.
HTX cần nêu bật được: sản phẩm có điểm gì khác biệt so với thị trường, khách hàng mục tiêu là ai và giá trị cốt lõi mà HTX mang lại là gì. Đó có thể là sản phẩm đạt tiêu chuẩn OCOP, sản xuất theo hướng hữu cơ, có truy xuất nguồn gốc minh bạch hoặc gắn với câu chuyện phát triển sinh kế cộng đồng.
Trong xu hướng tiêu dùng hiện nay, người mua không chỉ quan tâm đến chất lượng mà còn chú trọng đến yếu tố bền vững, trách nhiệm xã hội và bản sắc địa phương. Vì vậy, HTX cần chuyển từ tư duy “bán sản phẩm” sang “bán giá trị”, kể câu chuyện về vùng nguyên liệu, về người nông dân, về quy trình sản xuất an toàn và thân thiện với môi trường.
Chuẩn hóa nền tảng trước khi mở rộng thị trường
Một trong những hạn chế phổ biến của nhiều HTX là thiếu sự chuẩn hóa về thương hiệu và công cụ bán hàng. Bao bì sản phẩm còn đơn giản, thông tin chưa đầy đủ; hồ sơ năng lực chưa được xây dựng bài bản; hình ảnh và tài liệu giới thiệu còn thiếu chuyên nghiệp.
Trước khi đẩy mạnh xúc tiến thương mại, HTX cần đầu tư xây dựng bộ nhận diện thương hiệu đồng bộ, thiết kế bao bì phù hợp với thị hiếu thị trường, đồng thời chuẩn bị hồ sơ năng lực rõ ràng, ngắn gọn nhưng đầy đủ thông tin về quy mô sản xuất, chứng nhận chất lượng, năng lực cung ứng và chính sách hợp tác.
Việc chuẩn hóa này không chỉ giúp nâng cao hình ảnh mà còn tạo niềm tin với đối tác phân phối, siêu thị và người tiêu dùng. Khi làm việc với các hệ thống bán lẻ lớn như Saigon Co.op, yêu cầu về tiêu chuẩn sản phẩm, truy xuất nguồn gốc, năng lực cung ứng ổn định luôn được đặt lên hàng đầu. Nếu không chuẩn bị kỹ, HTX sẽ khó đáp ứng được các tiêu chí này.
Đa dạng hóa kênh xúc tiến – không phụ thuộc vào hội chợ
Trong nhiều năm, hội chợ và các chương trình kết nối cung cầu là kênh xúc tiến chủ yếu của HTX. Tuy nhiên, cách làm này chỉ mang tính thời điểm, chi phí cao và hiệu quả chưa thực sự bền vững.
Hiện nay, HTX cần chuyển mạnh sang mô hình xúc tiến đa kênh. Bên cạnh việc tham gia các chương trình do Sở Công Thương, Trung tâm xúc tiến thương mại địa phương tổ chức, HTX nên chủ động khai thác các kênh phân phối hiện đại như sàn thương mại điện tử, mạng xã hội và website riêng.
Việc tham gia các sàn thương mại điện tử không chỉ giúp mở rộng thị trường mà còn tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng cuối cùng, giảm phụ thuộc vào trung gian. Song song đó, các nền tảng mạng xã hội như Facebook, TikTok có thể trở thành công cụ quảng bá hiệu quả nếu được đầu tư nội dung phù hợp, đặc biệt là các video ngắn giới thiệu quy trình sản xuất và câu chuyện sản phẩm.
Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia, Bộ Công Thương đã triển khai nhiều chương trình hỗ trợ doanh nghiệp và HTX tham gia thương mại điện tử, xúc tiến thương mại trực tuyến và kết nối thị trường quốc tế. Việc chủ động tiếp cận các chương trình này sẽ giúp HTX tiết giảm chi phí và nâng cao năng lực cạnh tranh.
Liên kết chuỗi – nâng cao sức mạnh tập thể
Một HTX đơn lẻ thường có quy mô nhỏ, sản lượng hạn chế và nguồn lực marketing còn yếu. Do đó, liên kết chuỗi là giải pháp quan trọng để gia tăng sức mạnh đàm phán và mở rộng thị trường.
Các HTX cùng ngành nghề hoặc cùng địa bàn có thể liên kết thành nhóm sản phẩm chung, sử dụng chung thương hiệu vùng, chia sẻ chi phí quảng bá và xây dựng hệ thống phân phối tập trung. Cách làm này giúp tăng quy mô cung ứng, đảm bảo tính ổn định – yếu tố then chốt khi làm việc với các nhà phân phối lớn.
Thay vì cạnh tranh nhỏ lẻ, các HTX cần hợp tác để cùng nhau phát triển, hình thành hệ sinh thái sản xuất – chế biến – tiêu thụ khép kín.
Ứng dụng công nghệ và nâng cao năng lực quản trị
Xúc tiến thương mại hiệu quả không thể tách rời việc nâng cao năng lực quản trị. HTX cần từng bước ứng dụng công nghệ trong quản lý sản xuất, truy xuất nguồn gốc, quản lý khách hàng và phân tích thị trường.
Việc áp dụng mã QR truy xuất nguồn gốc giúp tăng tính minh bạch, tạo niềm tin cho người tiêu dùng. Hệ thống quản lý đơn hàng và dữ liệu khách hàng, dù chỉ ở mức cơ bản, cũng giúp HTX chăm sóc khách hàng tốt hơn và xây dựng tập khách hàng trung thành.
Bên cạnh đó, đào tạo kỹ năng marketing, kỹ năng đàm phán và kiến thức thương mại điện tử cho đội ngũ quản lý HTX là yếu tố mang tính quyết định. Con người chính là trung tâm của mọi chiến lược xúc tiến thương mại.
Huy động nguồn lực hỗ trợ và chính sách
HTX thường gặp khó khăn về nguồn vốn cho hoạt động quảng bá, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường. Do đó, việc tận dụng các chính sách hỗ trợ của Nhà nước là rất cần thiết.
Các chương trình xúc tiến thương mại quốc gia, chương trình OCOP, hỗ trợ chuyển đổi số, đào tạo nguồn nhân lực… nếu được khai thác hiệu quả sẽ giúp HTX giảm áp lực tài chính và tiếp cận được nhiều cơ hội thị trường hơn.
Quan trọng hơn, HTX cần chủ động thay đổi tư duy từ thụ động chờ hỗ trợ sang chủ động tìm kiếm cơ hội, xây dựng kế hoạch xúc tiến thương mại dài hạn thay vì làm theo phong trào.
Trong bối cảnh kinh tế số và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, xúc tiến thương mại không còn là hoạt động mang tính sự kiện mà phải trở thành một chiến lược dài hạn của mỗi HTX. Muốn làm được điều đó, HTX cần bắt đầu từ việc xác định rõ lợi thế cạnh tranh, chuẩn hóa nền tảng thương hiệu, đa dạng hóa kênh phân phối, tăng cường liên kết chuỗi và ứng dụng công nghệ vào quản trị.
Kinh tế hợp tác chỉ thực sự phát triển bền vững khi các HTX không chỉ giỏi sản xuất mà còn làm chủ được thị trường. Xúc tiến thương mại hiệu quả chính là chiếc cầu nối đưa giá trị sản phẩm của HTX đến với người tiêu dùng, góp phần nâng cao thu nhập cho thành viên và thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương trong giai đoạn mới.
Hồng Nhung