Những năm gần đây, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách nhằm hỗ trợ phát triển kinh tế tập thể, hợp tác xã. Từ Luật Hợp tác xã năm 2023 đến các chương trình hỗ trợ vốn, đào tạo, chuyển đổi số, xúc tiến thương mại, khoa học công nghệ… đã mở ra nhiều cơ hội cho khu vực kinh tế tập thể phát triển.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy, nhiều hợp tác xã vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận chính sách. Không ít nơi còn lúng túng trong thủ tục, thiếu thông tin hoặc không đủ năng lực để hoàn thiện hồ sơ thụ hưởng các chính sách hỗ trợ. Điều này đang tạo ra khoảng cách giữa chính sách và khả năng tiếp cận thực tế của hợp tác xã.
Chính sách ngày càng nhiều nhưng không phải HTX nào cũng “chạm tới”
Hiện nay, hợp tác xã có thể tiếp cận nhiều chính sách hỗ trợ như: hỗ trợ vay vốn ưu đãi, xây dựng mô hình liên kết, xúc tiến thương mại, chuyển đổi số, đào tạo nguồn nhân lực, hỗ trợ ứng dụng khoa học kỹ thuật, hỗ trợ xây dựng sản phẩm OCOP, mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc…. Tuy nhiên, trên thực tế, số lượng hợp tác xã tiếp cận được đầy đủ các chính sách này vẫn chưa nhiều.
Nguyên nhân đầu tiên là do năng lực quản trị của nhiều hợp tác xã còn hạn chế. Phần lớn cán bộ quản lý hợp tác xã xuất thân từ nông dân, thiếu kỹ năng về tài chính, xây dựng dự án, lập phương án sản xuất kinh doanh hoặc hoàn thiện hồ sơ thủ tục. Không ít hợp tác xã khi nghe đến hồ sơ, thủ tục là ngại tham gia vì cho rằng quá phức tạp. Một số nơi còn thiếu cán bộ chuyên môn hướng dẫn trực tiếp, dẫn đến hợp tác xã không nắm rõ điều kiện, quy trình hoặc bỏ lỡ cơ hội hỗ trợ.
Khoảng cách giữa chính sách và thực tế
Tại nhiều địa phương, tình trạng “chính sách có nhưng khó triển khai” vẫn còn tồn tại. Có những hợp tác xã rất cần vốn để đầu tư kho lạnh, máy móc, nhà xưởng nhưng không đủ điều kiện thế chấp để vay vốn. Một số hợp tác xã muốn chuyển đổi số nhưng thiếu nhân lực vận hành hoặc không biết bắt đầu từ đâu.
Ngoài ra, một số chính sách yêu cầu hợp tác xã phải có phương án sản xuất kinh doanh khả thi, báo cáo tài chính, hồ sơ pháp lý đầy đủ. Trong khi đó, nhiều hợp tác xã quy mô nhỏ lại chưa đáp ứng được các điều kiện này.
Theo thống kê tính đến cuối năm 2025, trên địa bàn thành phố Đồng Nai, số hợp tác xã hoạt động khá, tốt chiếm khoảng 15% tổng số hợp tác xã đang hoạt động, còn lại chủ yếu ở mức trung bình và yếu. Một trong những nguyên nhân là nhiều hợp tác xã thiếu vốn, thiếu nhân lực và năng lực quản trị còn hạn chế. Đây cũng là thực trạng chung ở nhiều địa phương hiện nay.
Khi cán bộ HTX phải “kiêm nhiệm đủ thứ”
Một khó khăn khác là nhiều hợp tác xã hiện nay hoạt động với bộ máy rất mỏng. Giám đốc hợp tác xã vừa phải quản lý sản xuất, tìm đầu ra, làm việc với doanh nghiệp, vừa phải thực hiện hồ sơ, báo cáo, thủ tục hành chính. Trong khi đó, nguồn thu của hợp tác xã còn hạn chế nên khó thuê nhân sự chuyên môn. Điều này khiến nhiều hợp tác xã dù rất muốn tiếp cận chính sách nhưng không đủ nhân lực để theo đuổi.
Một số hợp tác xã còn có tâm lý “ngại thay đổi”, ngại làm hồ sơ hoặc chưa thật sự chủ động tìm hiểu chính sách mới.
Nếu không được hỗ trợ kịp thời, nhiều hợp tác xã sẽ tiếp tục loay hoay trong quy mô nhỏ, khó nâng cao năng lực cạnh tranh.
Cần “đưa chính sách đến tận HTX”
Để chính sách thật sự phát huy hiệu quả, điều quan trọng không chỉ là ban hành chính sách mà còn phải giúp hợp tác xã hiểu được, tiếp cận được và thực hiện được.
Theo đó, các ngành chức năng cần tăng cường tuyên truyền bằng hình thức dễ hiểu, gần gũi với nông dân và hợp tác xã; đẩy mạnh hướng dẫn trực tiếp, “cầm tay chỉ việc” trong xây dựng hồ sơ, dự án. Bên cạnh đó, cần phát huy vai trò của Liên minh Hợp tác xã, Hội Nông dân, các tổ chức đoàn thể trong việc hỗ trợ tư vấn, kết nối và đồng hành cùng hợp tác xã. Đặc biệt, cần quan tâm đào tạo đội ngũ cán bộ quản lý hợp tác xã theo hướng chuyên nghiệp hơn, giúp hợp tác xã nâng cao kỹ năng quản trị, tiếp cận thị trường và ứng dụng công nghệ.
Thực tế cho thấy, ở những nơi người đứng đầu hợp tác xã năng động, chủ động học hỏi và mạnh dạn đổi mới thì hiệu quả hoạt động thường tốt hơn. Kinh tế tập thể hiện nay không thiếu cơ hội phát triển. Điều quan trọng là phải thu hẹp khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn để hợp tác xã thật sự trở thành lực lượng kinh tế quan trọng trong phát triển nông nghiệp, nông thôn.
Hồng Quý