Ngày 17/5/2025, Quốc hội thông qua Nghị quyết số 198/2025/QH15 về một số cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân. Theo đó, Nghị quyết áp dụng đối với doanh nghiệp, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh và tổ chức, cá nhân khác có liên quan. Cụ thể:
* Hỗ trợ tài chính, tín dụng:
- Doanh nghiệp thuộc khu vực kinh tế tư nhân, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh được Nhà nước hỗ trợ lãi suất 2%/năm khi vay vốn để thực hiện các dự án xanh, tuần hoàn và áp dụng khung tiêu chuẩn môi trường, xã hội, quản trị (ESG).
- Quỹ Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa thực hiện các chức năng sau đây:
+ Cho vay các doanh nghiệp nhỏ và vừa;
+ Cho vay khởi nghiệp;
+ Tài trợ vốn ban đầu cho các dự án khởi nghiệp sáng tạo, dự án xây dựng vườn ươm;
+ Đầu tư vào các quỹ đầu tư địa phương, quỹ đầu tư tư nhân để tăng nguồn cung vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo;
+ Tiếp nhận và quản lý nguồn vốn vay, tài trợ, viện trợ, đóng góp, ủy thác của các tổ chức, cá nhân để hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa.
* Hỗ trợ thuế, phí, lệ phí:
- Miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong thời hạn 02 năm và giảm 50% số thuế phải nộp trong 04 năm tiếp theo đối với thu nhập từ hoạt động khởi nghiệp đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, công ty quản lý quỹ đầu tư khởi nghiệp sáng tạo, tổ chức trung gian hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo. Việc xác định thời gian miễn, giảm thuế thực hiện theo quy định của pháp luật về thuế thu nhập doanh nghiệp.
- Miễn thuế thu nhập cá nhân, thuế thu nhập doanh nghiệp đối với khoản thu nhập từ chuyển nhượng cổ phần, phần vốn góp, quyền góp vốn, quyền mua cổ phần, quyền mua phần vốn góp vào doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo.
- Miễn thuế thu nhập cá nhân trong thời hạn 02 năm và giảm 50% số thuế phải nộp trong 04 năm tiếp theo đối với thu nhập từ tiền lương, tiền công của chuyên gia, nhà khoa học nhận được từ doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, trung tâm nghiên cứu phát triển, trung tâm đổi mới sáng tạo, tổ chức trung gian hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo.
- Miễn thuế thu nhập doanh nghiệp cho doanh nghiệp nhỏ và vừa trong 03 năm kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp lần đầu.
- Chi phí đào tạo và đào tạo lại nhân lực của doanh nghiệp lớn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia chuỗi được tính vào chi phí được trừ để xác định thu nhập chịu thuế khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp.
- Hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh không áp dụng phương pháp khoán thuế từ ngày 01 tháng 01 năm 2026. Hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh nộp thuế theo pháp luật về quản lý thuế.
- Chấm dứt việc thu, nộp lệ phí môn bài từ ngày 01 tháng 01 năm 2026.
- Miễn thu phí, lệ phí cho tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp đối với các loại giấy tờ nếu phải cấp lại, cấp đổi khi thực hiện sắp xếp, tổ chức lại bộ máy nhà nước theo quy định của pháp luật.
* Ưu đãi trong lựa chọn nhà thầu:
Gói thầu xây lắp, mua sắm hàng hóa, gói thầu hỗn hợp cung cấp hàng hóa và xây lắp sử dụng ngân sách nhà nước có giá gói thầu không quá 20 tỷ đồng được dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, trong đó ưu tiên doanh nghiệp do thanh niên, phụ nữ, đồng bào dân tộc thiểu số, người khuyết tật làm chủ, doanh nghiệp ở miền núi, biên giới, hải đảo.
* Hỗ trợ nghiên cứu, phát triển và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số:
- Doanh nghiệp được trích tối đa 20% thu nhập tính thuế thu nhập doanh nghiệp để lập quỹ phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của doanh nghiệp. Doanh nghiệp được sử dụng quỹ để tự triển khai hoặc đặt hàng bên ngoài nghiên cứu phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo theo cơ chế khoán sản phẩm. Việc sử dụng quỹ này thực hiện theo quy định của pháp luật về thuế thu nhập doanh nghiệp.
- Doanh nghiệp được tính vào chi phí được trừ để xác định thu nhập chịu thuế đối với chi phí cho hoạt động nghiên cứu và phát triển của doanh nghiệp bằng 200% chi phí thực tế của hoạt động này khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp theo quy định của Chính phủ.
* Hỗ trợ nâng cao năng lực quản trị doanh nghiệp và chất lượng nguồn nhân lực:
- Bố trí ngân sách nhà nước để triển khai Chương trình đào tạo, bồi dưỡng 10.000 giám đốc điều hành đến năm 2030.
- Cung cấp miễn phí một số dịch vụ tư vấn pháp lý, đào tạo về quản trị doanh nghiệp, kế toán, thuế, nhân sự cho doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh.
Ngoài ra, Quốc hội cũng đưa ra những cơ chế, chính sách khác như cải thiện môi trường kinh doanh; hỗ trợ tiếp cận đất đai, mặt bằng sản xuất kinh doanh, thuê nhà, đất là tài sản công và các điều khoản thi hành.
Có thể khảng định rằng, Nghị quyết 198/2025/QH15 có ý nghĩa chiến lược là "cú hích thể chế" mạnh mẽ, tạo môi trường phát triển đột phá cho kinh tế tư nhân Việt Nam thông qua cải cách thuế, giảm thủ tục hành chính và mở rộng cơ hội tham gia dự án trọng điểm, thể hiện quyết tâm kiến tạo, phục vụ của Nhà nước, hướng đến minh bạch hóa, hiện đại hóa quản lý, khơi thông nguồn lực và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia;
Nghị quyết cũng sẽ có tác động lớn đến phát triển khu vực kinh tế hợp tác xã. Trong bài viết của Tổng bí thư Tô Lâm về kinh tế tư nhân cũng đã đề cập: Kinh tế tư nhân cùng với kinh tế nhà nước, kinh tế tập thể là tập hợp nòng cốt để xây dựng nền kinh tế tự chủ, tự lực, tự cường. Đối với một số giải pháp trọng tâm đặt ra cho thời gian tới, trong đó đáng chú ý khi nêu rõ cần tích cực hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, đồng thời nâng đỡ thành phần kinh tế hộ, kinh tế hợp tác. Chính sách nhất quán này cho thấy kinh tế tư nhân cũng chính là kinh tế hợp tác xã, bởi Hợp tác xã được hình thành từ kinh tế hộ, kinh tế cá thể. Điều này tạo động lực mạnh mẽ để khu vực kinh tế Hợp tác xã chủ động hơn trong việc hợp tác, liên kết chặt chẽ với khu vực tư nhân. Không chỉ là hướng đi đúng đắn, đây còn là nền tảng vững chắc để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững, đóng góp thiết thực vào mục tiêu GDP của Việt Nam trong những năm tới.
Kinh tế tư nhân và kinh tế hợp tác xã không phải là hai thực thể tách biệt mà thực chất là hai thành phần bổ trợ lẫn nhau, như “Hai cánh của một con chim”. Nếu kinh tế tư nhân là động lực tăng trưởng mạnh mẽ, thì HTX chính là một trong những mô hình tổ chức hiệu quả giúp cá thể nhỏ lẻ có thể phát triển bền vững; việc tạo cơ chế liên kết giữa HTX và doanh nghiệp tư nhân cũng rất cần thiết, khuyến khích các doanh nghiệp lớn hợp tác với HTX để hình thành chuỗi giá trị bền vững, thúc đẩy sự phát triển đồng bộ của nền kinh tế.
Để Việt Nam trở thành quốc gia phát triển vào năm 2045, không thể chỉ dựa vào khu vực doanh nghiệp nhà nước hay doanh nghiệp FDI, mà cần xây dựng một khu vực kinh tế tư nhân vững mạnh, trong đó có sự phát triển mạnh mẽ của HTX. Khi cả hai cùng phát triển, nền kinh tế Việt Nam mới có thể cất cánh và vươn xa trên trường quốc tế.
Nguồn: Trần Ngọc Khoản