Đại hội đại biểu toàn quốc Liên minh Hợp tác xã Việt Nam lần thứ VII, nhiệm kỳ 2026 - 2031 khai mạc ngày 24/8/2026 tại Hà Nội, với 415 đại biểu chính thức thuộc 35 đoàn, trong đó 306 đại biểu được bầu tại đại hội của Liên minh Hợp tác xã 34 tỉnh, thành phố, chiếm 73,7%. Bài viết đối chiếu một số nội dung của Đại hội với thực tế khu vực kinh tế tập thể thành phố Đồng Nai.
Đóng góp trực tiếp và đóng góp gián tiếp
Theo số liệu được dẫn tại Đại hội, khu vực kinh tế tập thể đóng góp trực tiếp khoảng 4,8% GDP cả nước, còn đóng góp gián tiếp thông qua kinh tế hộ thành viên đạt khoảng 30% GDP. Chênh lệch hơn sáu lần giữa hai con số phản ánh đặc điểm của mô hình hợp tác xã: phần lớn giá trị mà hợp tác xã tạo ra không nằm trong sổ sách của chính nó, mà nằm ở kết quả sản xuất, kinh doanh của từng thành viên.
Tài liệu Đại hội lượng hóa cơ chế này bằng biên độ cụ thể: thông qua cung ứng đầu vào tập thể và tổ chức tiêu thụ tập trung, các hợp tác xã giúp thành viên giảm chi phí sản xuất từ 8% đến 21% và tăng giá bán sản phẩm từ 10% đến 12% so với khi từng hộ tự làm đơn lẻ. Đây là căn cứ định lượng có giá trị đối với công tác vận động ở cơ sở, vốn lâu nay phải diễn đạt lợi ích của việc tham gia hợp tác xã bằng những khái niệm chung.
Điểm mới trong hệ chỉ tiêu nhiệm kỳ 2026 - 2031
Kể từ Đại hội lần thứ nhất tháng 10/1993 đến nay, hệ thống Liên minh Hợp tác xã Việt Nam đã trải qua 33 năm với 06 kỳ Đại hội, được kiện toàn từ Trung ương đến toàn bộ 34 tỉnh, thành phố. Ở kỳ Đại hội thứ VII, thay đổi đáng chú ý nằm ở cấu trúc của hệ chỉ tiêu.
Các kỳ trước, chỉ tiêu chủ yếu đặt cho khu vực kinh tế tập thể: số lượng hợp tác xã, số thành viên, tỷ lệ đạt loại khá, tốt. Nhiệm kỳ này, bên cạnh nhóm chỉ tiêu đó, Đại hội đặt riêng một nhóm gồm mười bốn chỉ tiêu về hoạt động của chính hệ thống Liên minh. Trong đó có: thu hút tối thiểu 80% tổng số hợp tác xã, 10% tổng số tổ hợp tác và 100% liên hiệp hợp tác xã đang hoạt động trở thành thành viên chính thức; ít nhất 40% hợp tác xã đang hoạt động được tiếp cận thông tin, tư vấn hoặc hỗ trợ thông qua hệ thống; 100% cán bộ lãnh đạo, quản lý và cán bộ chuyên môn được rà soát, chuẩn hóa theo vị trí việc làm; mức độ hài lòng của thành viên đạt từ 80% trở lên; hằng năm mỗi đơn vị đăng ký và hoàn thành ít nhất một nhiệm vụ trọng tâm có sản phẩm cụ thể.
Hệ quả của cấu trúc này là tiêu chí đánh giá đối với Liên minh Hợp tác xã cấp tỉnh, thành phố được mở rộng. Từ nhiệm kỳ 2026 - 2031, kết quả công tác không chỉ được xem xét qua mức độ phát triển của khu vực hợp tác xã tại địa phương, mà còn qua phạm vi phục vụ của tổ chức đại diện, chất lượng dịch vụ tư vấn, hỗ trợ và mức độ hài lòng của thành viên.
Chủ đề Đại hội được xác định là "Khơi dậy sức mạnh hợp tác - Kiến tạo động lực phát triển - Cùng đất nước bước vào kỷ nguyên mới, phồn vinh và hạnh phúc", với phương châm hành động của nhiệm kỳ là "Đổi mới tư duy - Nâng cao giá trị - Tăng cường liên kết - Phát triển bền vững".
Quy chiếu các chỉ tiêu về địa bàn thành phố Đồng Nai
Tính trên số liệu đến ngày 30/6/2026, thành phố Đồng Nai có 677 hợp tác xã và 1.089 tổ hợp tác đang hoạt động. Quy các chỉ tiêu của hệ thống về mặt bằng này cho ra ba con số cụ thể.
Chỉ tiêu 80% hợp tác xã là thành viên chính thức tương đương 542 đơn vị. Số hợp tác xã hiện là thành viên Liên minh Hợp tác xã thành phố là 332, khoảng cách còn lại là 210 đơn vị trong năm năm. Cần lưu ý rằng phát triển thành viên là chỉ tiêu duy nhất không đạt trong tổng số 11 chỉ tiêu của nhiệm kỳ trước, khi mục tiêu 80% chỉ thực hiện được 63,8%. Nhiệm kỳ mới đặt lại chỉ tiêu này với con số tuyệt đối lớn hơn.
Chỉ tiêu 10% tổ hợp tác tương đương 109 đơn vị. Đây là nhóm có mức độ khó tiếp cận cao nhất: nhiều tổ hoạt động theo mùa vụ, thiếu ổn định, một bộ phận chưa đăng ký với chính quyền địa phương nên việc theo dõi và hỗ trợ đều gặp trở ngại. Phương thức tập hợp áp dụng cho hợp tác xã đã có tư cách pháp nhân không phù hợp với nhóm này; công tác vận động cần bắt đầu từ khâu đăng ký, vì chưa đăng ký thì chưa có cơ sở pháp lý để theo dõi, hỗ trợ và kết nạp.
Chỉ tiêu 100% liên hiệp hợp tác xã là thành viên chính thức đã đạt, do liên hiệp hợp tác xã duy nhất đang hoạt động trên địa bàn hiện là thành viên của Liên minh. Tuy nhiên mẫu số chỉ có một đơn vị. Chương trình số 04/CTr-UBND ngày 20/8/2026 của Ủy ban nhân dân thành phố đặt mục tiêu phấn đấu có thêm 01 liên hiệp hợp tác xã công nghiệp hoặc dịch vụ công nghiệp đến năm 2030; Đại hội đại biểu Liên minh Hợp tác xã thành phố lần thứ I xác định xây dựng các liên hiệp hợp tác xã theo ngành hàng chủ lực là một nội dung của nhiệm vụ đột phá thứ ba.
Một chỉ tiêu khác liên quan trực tiếp đến công tác nhân lực là khoảng 80% giám đốc hợp tác xã được đào tạo sơ cấp nghề giám đốc. Cách diễn đạt này thống nhất với Quyết định số 1128/QĐ-TTg ngày 24/6/2026 của Thủ tướng Chính phủ. Chương trình phát triển kinh tế tập thể của thành phố diễn đạt chỉ tiêu tương ứng là khoảng 80% giám đốc hợp tác xã được bồi dưỡng, đào tạo nâng cao năng lực quản trị, điều hành. Hai cách diễn đạt khác nhau về chuẩn đầu ra: một bên là chương trình đào tạo nghề có văn bằng, một bên là hoạt động bồi dưỡng. Khi xây dựng kế hoạch, việc lấy chuẩn cao hơn làm gốc sẽ giúp kết quả báo cáo cuối nhiệm kỳ không phải quy đổi giữa hai hệ đo.
So sánh hiệu quả hoạt động với mặt bằng chung cả nước
Theo số liệu tại Đại hội, doanh thu bình quân của một hợp tác xã trong cả nước giai đoạn 2020 - 2025 đạt 4.562 triệu đồng một năm, lãi bình quân đạt 421 triệu đồng một năm. Số liệu tổng kết nhiệm kỳ của Liên minh Hợp tác xã thành phố Đồng Nai cho thấy doanh thu bình quân một hợp tác xã trên địa bàn đạt 12.244 triệu đồng một năm, lợi nhuận bình quân đạt 1.015 triệu đồng một năm. So sánh trực tiếp, doanh thu bình quân gấp khoảng 2,7 lần và lợi nhuận bình quân gấp khoảng 2,4 lần mức bình quân chung.
Con số này cần được đọc thận trọng, do hai nguồn có kỳ thống kê và phạm vi tính toán không hoàn toàn trùng nhau, và do Đồng Nai là địa bàn có mặt bằng kinh tế cao hơn nhiều địa phương khác. Sau khi tính đến các khác biệt đó, khoảng cách vẫn cho thấy quy mô kinh doanh không phải là hạn chế chính của khu vực hợp tác xã trên địa bàn. Các hạn chế được nêu trong báo cáo tổng kết nhiệm kỳ tập trung ở năng lực quản trị, mức độ gắn bó của thành viên và tình trạng gần một phần tư số hợp tác xã đã đăng ký không còn phát sinh hoạt động thực tế.
Đại hội đặt chỉ tiêu đến năm 2030 lựa chọn, tư vấn và hỗ trợ ít nhất một hợp tác xã hoặc liên hiệp hợp tác xã của Việt Nam cơ bản đáp ứng điều kiện tham gia đánh giá, xếp hạng trong nhóm 300 hợp tác xã lớn nhất toàn cầu. Với mặt bằng doanh thu nêu trên, khu vực hợp tác xã Đồng Nai có cơ sở để tham gia đóng góp ứng viên, với điều kiện công tác chuẩn hóa quản trị và minh bạch tài chính được thực hiện đầy đủ.
Một khác biệt về cơ cấu tuổi cần được lý giải
Theo thống kê được dẫn tại Đại hội, khoảng 67% sáng lập viên của các hợp tác xã thành lập mới trong cả nước nằm trong độ tuổi từ 27 đến 40; tỷ lệ cán bộ quản lý hợp tác xã được đào tạo, bồi dưỡng ngắn hạn đạt gần 70%.
Báo cáo tổng kết nhiệm kỳ của Liên minh Hợp tác xã thành phố Đồng Nai ghi nhận đa số người tham gia khu vực hợp tác xã trên địa bàn là người lớn tuổi, người trẻ chưa quan tâm nhiều. Hai nhận định này có phạm vi khác nhau — một bên là sáng lập viên của các đơn vị thành lập mới, một bên là mặt bằng chung của toàn khu vực — nên không mâu thuẫn về mặt logic. Nhưng đặt cạnh nhau, chúng đặt ra một câu hỏi đáng khảo sát: tại một địa bàn công nghiệp phát triển, có nhiều cơ sở đào tạo, vì sao lớp sáng lập viên trẻ chưa hình thành rõ như mặt bằng cả nước.
Một giả thuyết cần kiểm chứng là khu vực hợp tác xã chưa tạo được vị trí việc làm đủ điều kiện thu hút lao động trẻ có trình độ, hơn là do lớp trẻ thiếu quan tâm. Chương trình hành động số 02/CTr-BCH ngày 10-7-2026 của Ban Chấp hành Liên minh Hợp tác xã thành phố khóa I đã đặt ra việc tham mưu chính sách khuyến khích sinh viên mới tốt nghiệp các ngành kinh tế, nông nghiệp, công nghệ thông tin về làm việc tại hợp tác xã. Đây là nội dung cần được triển khai sớm trong nhiệm kỳ, do khoảng trống về nguồn kế cận khó bù đắp nếu kéo dài.
Điều kiện để tiếp nhận cơ hội
Đại hội VII diễn ra khi đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, với yêu cầu đẩy mạnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và hội nhập quốc tế. Trong khuôn khổ Đại hội có Lễ trao giải cho 13 hợp tác xã đạt giải Cuộc thi "Hợp tác xã đổi mới sáng tạo", do Liên minh Hợp tác xã Việt Nam phối hợp với Tổ chức Hệ thống thực phẩm bền vững Ireland và Cơ quan Liên Hợp Quốc về bình đẳng giới và trao quyền cho phụ nữ hỗ trợ tổ chức, nhằm ghi nhận các mô hình đổi mới sáng tạo và các hợp tác xã có phụ nữ tham gia lãnh đạo, quản lý hoạt động hiệu quả.
Ở cấp địa phương, việc thực hiện các chỉ tiêu nêu trên gắn với điều kiện nguồn lực cụ thể. Liên minh Hợp tác xã thành phố Đồng Nai hiện có 18 cán bộ chuyên trách trên tổng số 29 biên chế được giao, phụ trách địa bàn rộng, không còn cấp hành chính trung gian, với gần 1.800 tổ chức kinh tế tập thể đang hoạt động. Khối lượng công việc của nhiệm kỳ gồm nâng số hợp tác xã thành viên từ 332 lên 542, tập hợp thêm 109 tổ hợp tác, bảo đảm ít nhất 271 hợp tác xã được tiếp cận tư vấn, hỗ trợ hằng năm, đồng thời chủ trì hai đề án, kế hoạch theo Chương trình phát triển kinh tế tập thể của thành phố.
Tương quan giữa khối lượng nhiệm vụ và nguồn lực bộ máy cho thấy yêu cầu thay đổi phương thức làm việc. Hệ chỉ tiêu của Đại hội đã xác định các công cụ tương ứng: nền tảng số dùng chung cho toàn hệ thống, cơ sở dữ liệu kết nối giữa Trung ương và địa phương, chế độ báo cáo điện tử, "Cổng Mặt trận số" tiếp nhận kiến nghị 24 giờ mỗi ngày. Mức độ hoàn thành các chỉ tiêu về phát triển thành viên và phạm vi phục vụ ở cấp tỉnh, thành phố sẽ phụ thuộc đáng kể vào tiến độ và chất lượng triển khai các công cụ này xuống cơ sở.
Từ thực tiễn công tác tại Đồng Nai, nội dung được quan tâm nhất ở kỳ Đại hội này là các quyết định về phương thức tổ chức thực hiện, bên cạnh hệ mục tiêu định lượng đã được xác định.
Vy Vũ Hồng Thảo
Phó Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã thành phố Đồng Nai
Nguồn số liệu: Thông tin về Đại hội đại biểu toàn quốc Liên minh Hợp tác xã Việt Nam lần thứ VII, nhiệm kỳ 2026 - 2031 (Hà Nội, ngày 21/8/2026); Quyết định số 1128/QĐ-TTg ngày 24/6/2026 của Thủ tướng Chính phủ; Chương trình số 04/CTr-UBND ngày 20/8/2026 của Ủy ban nhân dân thành phố Đồng Nai; Chương trình hành động số 02/CTr-BCH ngày 10/7/2026 của Ban Chấp hành Liên minh Hợp tác xã thành phố Đồng Nai khóa I; Báo cáo của Ban Chấp hành trình Đại hội đại biểu Liên minh Hợp tác xã thành phố Đồng Nai lần thứ I và Báo cáo tình hình hoạt động 6 tháng đầu năm 2026 của Liên minh Hợp tác xã thành phố Đồng Nai. Các tỷ lệ quy chiếu về địa bàn thành phố Đồng Nai do tác giả tính toán trên cơ sở các số liệu nêu trên.