Từ những mô hình hợp tác xã (HTX) nông nghiệp tiêu biểu tại cao nguyên Mộc Châu (tỉnh Sơn La), chuyến khảo sát thực tế của Liên minh Hợp tác xã thành phố Đồng Nai đã mang về nhiều bài học quý giá: phát triển HTX kiểu mới phải thoát khỏi lối mòn hành chính, lấy nhu cầu thị trường làm thước đo, lấy liên kết chuỗi giá trị và nhân lực quản trị chuyên nghiệp làm đòn bẩy bứt phá.
Trong khuôn khổ chương trình khảo sát, học tập kinh nghiệm phát triển mô hình HTX kiểu mới trong lĩnh vực nông nghiệp và thương mại - dịch vụ tại tỉnh Sơn La theo Kế hoạch số 51/KH-LM ngày 11/8/2026 của Liên minh Hợp tác xã thành phố Đồng Nai, Đoàn công tác của Liên minh Hợp tác xã thành phố Đồng Nai đã có những ngày làm việc ý nghĩa, tìm hiểu thực tế tại những HTX đang từng bước khẳng định hiệu quả hoạt động, gắn sản xuất với thị trường và nâng cao giá trị nông sản.
Nếu ngày đầu tiên của chuyến đi là dịp để đoàn có cái nhìn tổng quan về kinh nghiệm phát triển kinh tế tập thể, thì ngày thứ hai là hành trình đi sâu hơn vào thực tiễn. Những câu chuyện về tổ chức sản xuất, liên kết thành viên, xây dựng sản phẩm, phát triển nông nghiệp hữu cơ, chế biến và tiêu thụ nông sản được thể hiện không phải qua những con số trên giấy, mà ngay tại ruộng vườn, nhà xưởng và hoạt động sản xuất của các HTX.
Từ lợi thế địa phương đến hướng đi của hợp tác xã
Điểm dừng chân đầu tiên của đoàn tại Mộc Châu là HTX Nông nghiệp Quyết Thanh Mộc Châu (phường Thảo Nguyên, tỉnh Sơn La) - đơn vị tiên phong trong sản xuất và chế biến sâu cây ăn quả ôn đới như mận, hồng Nhật, đào, xoài, bơ...
Đoàn công tác Liên minh HTX TP. Đồng Nai trao đổi, lắng nghe chia sẻ kinh nghiệm thực tế tại HTX Nông nghiệp Quyết Thanh Mộc Châu
Được thành lập từ năm 2019, HTX hiện quy tụ 8 thành viên chính thức cùng 25 thành viên liên kết. Dù quy mô thành viên không quá lớn, song điểm cốt lõi làm nên thành công của HTX Nông nghiệp Quyết Thanh Mộc Châu là vai trò "nhạc trưởng" trong tổ chức sản xuất: HTX đứng ra định hướng quy trình canh tác an toàn, cung ứng vật tư đầu vào, đầu tư hệ thống sấy dẻo, chế biến sâu và bao tiêu toàn bộ đầu ra.
Ấn tượng đầu tiên khi tìm hiểu HTX Nông nghiệp Quyết Thanh Mộc Châu là cách HTX khai thác lợi thế về điều kiện tự nhiên, đất đai và đặc thù sản xuất nông nghiệp của địa phương để hình thành vùng sản xuất cây ăn quả đa dạng. Mận, hồng Nhật, đào, xoài, bơ không chỉ là những sản phẩm nông nghiệp mang đặc trưng của vùng đất Sơn La mà còn mở ra khả năng tổ chức sản xuất theo mùa vụ, đa dạng hóa sản phẩm và từng bước nâng cao hiệu quả sử dụng đất.
Qua thực tế tại HTX Nông nghiệp Quyết Thanh Mộc Châu Mộc Châu, Đoàn công tác có thêm một góc nhìn cụ thể về quá trình chuyển từ tư duy “sản xuất những gì mình có” sang tư duy “sản xuất những gì thị trường cần”. Đây là sự thay đổi không dễ dàng, bởi nó đòi hỏi người nông dân và HTX phải thay đổi từ phương thức sản xuất, cách tổ chức liên kết đến phương pháp tiếp cận thị trường.
Đây cũng chính là một trong những nội dung mà đoàn công tác quan tâm khi lựa chọn Sơn La làm địa điểm tham quan, học tập kinh nghiệm. Trong điều kiện sản xuất nông nghiệp ngày càng chịu tác động mạnh từ yêu cầu của thị trường, việc các hộ nông dân sản xuất riêng lẻ sẽ khó đáp ứng đồng bộ các yêu cầu về chất lượng, sản lượng, truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm và tính ổn định của nguồn cung.
Đoàn khảo sát khu xưởng chế biến nông sản sấy dẻo đạt chuẩn OCOP của HTX Nông nghiệp Quyết Thanh Mộc Châu
Từ sản xuất hữu cơ đến kết nối cung cầu
Nếu HTX Nông nghiệp Quyết Thanh Mộc Châu ghi dấu ấn ở khâu chế biến, thì HTX Nông nghiệp Hữu cơ và Kết nối cung cầu Mộc Châu lại mang đến câu chuyện truyền cảm hứng về phát triển nông nghiệp xanh và xây dựng hệ sinh thái liên kết bền vững.
Tên gọi “Kết nối cung cầu” cũng phần nào thể hiện hướng đi của HTX. Trong sản xuất nông nghiệp hiện nay, sản phẩm làm ra chỉ thực sự tạo được giá trị khi tìm được thị trường phù hợp và duy trì được mối liên kết ổn định giữa người sản xuất với người tiêu dùng, doanh nghiệp và các kênh phân phối.
Đứng sau hoạt động của HTX là chị Vì Thị Thu Hà - Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Giám đốc HTX. Điều để lại nhiều ấn tượng đối với đoàn công tác không chỉ nằm ở quy mô vốn hay số lượng thành viên, mà còn ở hành trình đến với nông nghiệp của người đứng đầu HTX.
Là một cử nhân ngành kế toán từng có 8 năm đảm nhiệm vị trí kế toán trưởng tại doanh nghiệp. Quyết định từ bỏ công việc ổn định để khởi nghiệp nông nghiệp, chị Hà đã cùng 33 thành viên phát triển vùng trồng rau củ, dược liệu hữu cơ với quy mô vốn điều lệ 2 tỷ đồng, đạt chứng nhận tiêu chuẩn hữu cơ quốc gia.
Tư duy tài chính sắc sảo kết hợp với niềm đam mê nông nghiệp tuần hoàn đã giúp người đứng đầu HTX điều hành bộ máy một cách khoa học: tối ưu chi phí, minh bạch dòng tiền và xây dựng thương hiệu dựa trên chất lượng thực chất.
Đoàn thăm mô hình trồng Atiso hữu cơ tại HTX Nông nghiệp hữu cơ và kết nối cung cầu Mộc Châu
Đặc biệt với nông sản hữu cơ, yêu cầu của thị trường không chỉ dừng ở hình thức sản phẩm. Người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến quy trình sản xuất, nguồn gốc, tiêu chuẩn chất lượng và mức độ an toàn của sản phẩm. Vì vậy, việc xây dựng vùng sản xuất, tuân thủ quy trình và có chứng nhận phù hợp chính là cơ sở để HTX tạo dựng niềm tin trên thị trường.
Đây cũng là bài toán mà nhiều HTX trên địa bàn thành phố Đồng Nai đang phải đối mặt. Có sản phẩm nhưng chưa có thị trường ổn định; có vùng nguyên liệu nhưng chưa tổ chức được liên kết chặt chẽ; sản phẩm có tiềm năng nhưng chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu về tiêu chuẩn, truy xuất nguồn gốc, bao bì, thương hiệu và tính ổn định của nguồn cung.
Những kinh nghiệm từ Mộc Châu vì vậy có giá trị tham khảo ở chỗ HTX không tách rời sản xuất khỏi thị trường. Sản xuất hữu cơ phải đi cùng tiêu chuẩn; tiêu chuẩn phải đi cùng chất lượng; chất lượng phải gắn với thị trường; và thị trường muốn ổn định thì HTX phải tổ chức được vùng sản xuất và liên kết được các thành viên.
Bài học từ một mô hình không nằm trên giấy
Chuyến khảo sát tại Sơn La mở ra nhiều góc nhìn thực tiễn sâu sắc cho công tác quản lý và định hướng phát triển HTX tại thành phố Đồng Nai. Từ HTX Nông nghiệp Quyết Thanh Mộc Châu đến HTX Nông nghiệp Hữu cơ và Kết nối cung cầu Mộc Châu, có thể nhận thấy một điểm chung: vai trò của HTX không dừng ở việc thực hiện các thủ tục hành chính hay tập hợp thành viên trên danh nghĩa. HTX phải thực sự trở thành tổ chức kinh tế của thành viên, tạo ra lợi ích cho thành viên và có khả năng tổ chức các khâu mà từng hộ sản xuất riêng lẻ khó thực hiện.
Đó có thể là tổ chức vùng nguyên liệu, thống nhất quy trình sản xuất, kiểm soát chất lượng, xây dựng tiêu chuẩn, liên kết chế biến, tìm kiếm thị trường hoặc xây dựng thương hiệu sản phẩm. Khi những mắt xích này được kết nối, giá trị của sản phẩm không còn chỉ nằm ở sản lượng thu hoạch, mà nằm ở chuỗi giá trị mà HTX tạo dựng được.
Bên cạnh đó, Nông nghiệp hữu cơ hay công nghệ cao chỉ thực sự thành công khi có thị trường tiêu thụ ổn định. Liên kết chuỗi giá trị khép kín chính là lời giải căn cơ nhất.
Đặc biệt, câu chuyện của chị Vì Thị Thu Hà cho thấy một HTX muốn phát triển bắt buộc phải có đội ngũ lãnh đạo am hiểu kinh tế, thị trường và quản trị hiện đại. Câu chuyện "kế toán trưởng làm nông nghiệp" tại Mộc Châu là minh chứng rõ nét cho yêu cầu thu hút nhân lực chất lượng cao về khu vực kinh tế tập thể.
Đoàn công tác Liên minh HTX TP. Đồng Nai chụp ảnh lưu niệm cùng lãnh đạo HTX Nông nghiệp Hữu cơ và Kết nối cung cầu Mộc Châu
Học từ hợp tác xã của Sơn La để trở về và làm tốt hơn
Mỗi chuyến đi thực tế đều có những điều chỉ có thể cảm nhận khi trực tiếp đến tận nơi. Số lượng thành viên của HTX có thể được ghi trong báo cáo; một sản phẩm có thể được giới thiệu bằng hình ảnh; nhưng cách một HTX tổ chức sản xuất, cách thành viên liên kết với nhau và cách sản phẩm đi từ vườn đến thị trường thì cần phải nhìn tận mắt, nghe trực tiếp và trao đổi cụ thể.
Chuyến tham quan, học tập kinh nghiệm tại Sơn La không đơn thuần là một hoạt động giao lưu giữa các địa phương. Đây còn là dịp để cán bộ làm công tác hỗ trợ kinh tế tập thể nhìn lại những vấn đề đang đặt ra đối với HTX hiện nay: làm thế nào để HTX hoạt động thực chất hơn, thành viên gắn bó hơn, sản phẩm có sức cạnh tranh hơn và thị trường ổn định hơn.
Đoàn công tác Liên minh HTX TP. Đồng Nai chụp ảnh lưu niệm cùng lãnh đạo HTX Nông nghiệp Quyết Thanh Mộc Châu
Từ những vườn cây ăn quả của HTX Nông nghiệp Quyết Thanh Mộc Châu đến câu chuyện theo đuổi nông nghiệp hữu cơ của HTX Nông nghiệp Hữu cơ và Kết nối cung cầu Mộc Châu, những cách làm khác nhau đang cùng gợi mở một hướng đi chung: HTX phải lấy thành viên làm trung tâm, lấy chất lượng sản phẩm làm nền tảng và lấy thị trường làm động lực phát triển.
Học tập kinh nghiệm không phải là sự sao chép nguyên mẫu, mà là chắt lọc những tư duy cốt lõi để vận dụng linh hoạt vào điều kiện địa phương. Hành trình tại Sơn La vẫn còn tiếp tục. Mỗi HTX là một câu chuyện, mỗi mô hình là một cách làm. Và sau mỗi điểm đến, điều được mang về không chỉ là những bức ảnh hay những trang ghi chép; những trải nghiệm thực địa tại Sơn La sẽ là chất liệu quý báu để Liên minh Hợp tác xã thành phố Đồng Nai tiếp tục tham mưu các cơ chế, chính sách hỗ trợ thiết thực, đưa kinh tế tập thể thành phố chuyển mình mạnh mẽ, chuyên nghiệp và hội nhập bền vững.
Thanh Hiền - Mỹ Hiệp